ZEHRİN RENGİ YOK
Yazan: İsmail Erdal – Geri Dönüşüm Gerçekleri Yazı Dizisi, 1. Bölüm
Bir pazar yerinde dikkatle baktığınızda, elinizde tuttuğunuz poşetin aslında sadece bir taşıma aracı değil, belki de sofranıza doğru sinsice ilerleyen bir tehlike olduğunu fark edersiniz.
Renk renk, çeşit çeşit poşetler… Kırmızı, mavi, yeşil, siyah… Kimine simit koyuyoruz, kimine sebze, meyve… Oysa bu renklerin hiçbiri doğanın diliyle konuşmuyor. Çünkü zehrin rengi yok.
Ben bu yazıyı yazarken, bir vatandaş olarak içim rahat değil. Çünkü yıllardır görüp de susulan, bilinip de önemsenmeyen büyük bir sorunumuz var: pazarlarda, marketlerde ve sokaklarda dolaşan “geri dönüştürülmüş ama denetimsiz” plastik poşetler.
Geri Dönüşüm mü? Geri Dönüşmeyen Vicdan mı?
Geri dönüşüm, doğru yapılırsa doğanın yükünü hafifletir. Ama yanlış yapılırsa doğaya da, insana da kötülük eder.
Bugün pazarlarda en çok kullanılan poşet türü, renkli geri dönüşüm poşetleridir. Bu poşetlerin çoğu, daha önce kullanılmış plastik ambalajlardan, eski tekstil atıklarından, hatta tıbbi veya kimyasal atıklardan kalan plastiklerden üretiliyor. Renkleri güzelleştikçe, içindeki tehlike de büyüyor.
Bu poşetler, üretim sırasında karıştırılan boyalar, yapıştırıcılar ve katkı maddeleri nedeniyle ağır metaller, ftalat, BPA gibi kanserojen maddeler barındırıyor. Hele bir de sıcak gıda kondu mu içine, bu maddeler yavaş yavaş çözünüyor, sofranıza, midenize ve bedeninize kadar sızıyor.
Pazarda Domates, Poşette Zehir
Domatesin tazeliğine aldanmayın. Onu taşıyan poşet kırmızıysa, büyük ihtimalle eski kablo kaplamalarının eritilmesiyle elde edilmiş boyalı plastikle üretilmiştir. Aynı şey sıcak mısır konulan mavi poşet için de geçerli. Poşetin içi buharlandığında, kimyasallar doğrudan gıdaya geçer.
Bir başka örnek: Yoğurt kabının, margarin kutusunun dönüştürülerek yapılan ince siyah poşetler. Bunlar zaten çöp poşeti niyetine kullanılır. Ama pazarda et, tavuk, kıyma bile bu poşetlerde taşınıyor. Oysa bu plastikler, gıda ile temasa kesinlikle uygun değildir.
Renkli Poşet Testi: Evinizde Bile Anlayabilirsiniz
• Kokusuna dikkat edin: Keskin, yapay bir koku varsa, içinde ucuz kimyasal vardır.
• Su testi yapın: Poşeti suya koyun. Rengi akıyorsa, boya kalitesi düşük ve tehlikelidir.
• Yağlı bir his veriyorsa, elinize plastik bulaşıyorsa, o poşet gıdaya değil çöpe bile konmaz.
⸻
Bir Kilo Ispanak, Bir Avuç Risk
Sadece bir örnek vereyim: 2022 yılında, yapılan bir laboratuvar analizinde pazarda kullanılan bir renkli poşetin içinde kurşun, kadmiyum, civa ve BPA tespit edildi. O poşet, bir köylü kadının tezgahında ıspanak taşımak için kullanılıyordu. Düşünün, sağlıklı diye yediğimiz ıspanak, taşıma sırasında zehirlenmiş olabilir.
Çözüm Çok Uzak Değil
Bu işin çözümü aslında belli:
• Gıdayla temasa uygun poşetler yasal zorunluluk haline getirilmeli.
• Pazar esnafına belediyeler tarafından tek tip, denetimli poşet dağıtılmalı.
• En önemlisi de, biz tüketiciler olarak şeffaf, kokusuz, sağlam poşetleri tercih etmeliyiz.
• Daha da güzeli: Bez torba, file, kese kâğıdı gibi eski ama güvenli yöntemlere dönmeliyiz.
Ben bu yazı dizisini bir sorumluluk bilinciyle başlatıyorum. Çünkü sağlıklı bir toplum, bilinçli bireylerle kurulur. Eğer çocuğumuzun yediği simidin içinden plastik parçacığı çıkıyorsa, bunun tek suçlusu o poşeti üreten değil, onu sorgulamadan kullanan hepimiziz.
Bugün bir poşetin içindekine değil, o poşetin nereden gelip ne taşıdığına bakma zamanı.
Çünkü zehrin rengi olmaz.
İsmail Erdal Haziran 2025 Muğla
