ARAŞTIRMA - İNCELEME

Kaşkalar

Kaşka Tarihi

Kaskalardan (Kaşka) günümüze ulaşmış herhangi bir belge elde mevcut olmasa da Koloni Çağı, Hitit ve Yeni Assur dönemlerine ait çivi yazılı kaynaklardan Kaskaların kökeni, tarihi, coğrafyası ve kültürü hakkında çok önemli bilgiler elde edilmiştir. Eski Hitit devletinin kuruluşundan yıkılışına kadar Kaşkaları Hitit Devleti için her daim potansiyel bir tehlike olarak gören Hititler MÖ 1660 yıllarında Anadolu’ya gelmişlerdir.

Hititler Anadolu’ya gelmeden önce burada Orta Tunç Çağının çok yüksek bir kültürünün yaratıcısı Hattiler yaşamıştır. Hattilerin çok gelişmiş bir uygarlığa sahip olduğunu, Anadolu’daki birçok merkezde yapılan arkeolojik kazılar ve buralarda ele geçen arkeolojik kanıtlar göstermiştir. Bu çağda Anadolu, Hattili büyük krallıklar ve bu büyük krallıklara bağlı küçük yerel krallıklardan oluşan siyasal bir dokuya sahipti.

Kaneş/Kültepe’de ele geçen çivi yazılı kaynaklara göre Assur Ticaret Kolonileri olarak adlandırılan çağda (MÖ 1960-1750) Anadolu’nun zenginliği Assurların ilgisini bu topraklara çekmiştir. Assurlu tüccarlar, bu zengin kaynaklar üzerinde ticaret yapmak amacıyla Anadolu’ya gelmiş, Kanes/Kültepe merkez karum olmak üzere Hattili büyük krallıkların etrafında karum (pazar yerleri) ve Hattili küçük krallıkların etrafında wabartumlar (menzil istasyonları) oluşturmuşlardır. Hitit çivi yazılı kaynaklarına göre Karadeniz bölgesinde Kaşkaların yaşadığı coğrafyada yer alan Durhumit, Zalpa, Kastama, Kuburnant, Tawiniia, Tuhupiia, Tumana, Tiwara, T/Dahara, ve Zimishuna gibi ülke ve kentler Koloni Çağı Kanes/Kültepe kaynaklarında karşımıza çıkmaktadır. Koloni döneminde bu ülke ve kentlerin bazıları hem karum hem de wabartuma, bazıları ise sadece karum ya da wabartuma sahipti. Karadeniz bölgesindeki bu yerleşimler büyük ya da küçük yerel krallığı olan veya bu krallıklardan birinin sınırları içinde yer alan Anadolu’nun önemli merkezleriydi.

***

Kaşkaların Karadeniz sahilinde yerleştikleri konusunda ise araştırmacılar arasında genel bir beraberlik vardır. Buna göre Kaşka ülkesinin sanırları ana hatları ile doğuda Hayaşa, batıda Tumana ve Pala, güneyde Yukarı Memleket, kuzeyde Karadeniz’le sınırlıdır. Bugünkü yer adlarıyla belirtecek olursak Sinop’un batısıı ile Giresun arasında kalan bölge ve Tosya, Merzifon, Amasya, Tokat, Niksar, Koyulhisar ve Şebinkarahisar bölgeleridir

Bilgi:

(Göetze,1930:27; Cornelius, 1937: 39; Göetze, 1957: 92; Schuler, 1965:41; Ünal, 1974:564; Özgüç, 1978: 12; Büyükkarc, 1988: 1; Pehlivan,1991:28; Ceylan, 1996: 2).

Kaşkalar hakkında kapsamlı çalışma yapan Schuler, bu sınırlar içinde politik bir birlik oluşturamayan Kaşka ülkesini üç bölüme ayırır:

Batı Kaşka Grubu: Kızılırmak’ın batısında Yukarı Devrez Havzası’nın kuzeyinde ve Gökırmak Bölgesi’nde,

Merkez Kaşka Grubu: Kızılırmak ve Aşağı Çekerek, dolayısıyla Yeşilırmak arasında klasik Phazimonitis bölgesinde

Doğu Kaşka Grubu: Kellkit Irmağı’nın doğusunda, Hayaşa’nın batısındadır (Schuler, 1965: 13). Bafra Ovası, Aşağı Kızılırmak Vadisi, Durağan, Kargı ve Bafra Ovası’nın güneyindeki dağlık bölgenin genel olarak, Vezirköprü, Havza ve Lâdik Ovası’nda yer alan Hitit sınır yerleşmelerini tehdit eden Kaşkalar’ın merkezi hâkimiyet bölgesi olduğu kabul edilmektedir. (Yakar, 2007: 257)

Hititlerin Orta Karadeniz Bölgesi’nin kara kesimini, Kaşkaların merkezi hâkimiyet bölgesine karşı bir tampon bölge olarak kullanmış oldukları Vezirköprü, Oymaağaç Höyük, Merzifon Onhoroz Tepe, Alacapınar Tepe ile Amasya Oluz Höyük ve Doğantepe

gibi yerleşmelerden anlaşılmaktadır.

Bilgi:

Kaşkalar ve Tokat’ın Eski Çağ Tarihinde Kaşkalar’ın Rolü, Alpaslan Ceylan, Hatice Uyanık, Tokat Sempozyumu, 2012