AMASYA TARİHİ Hüseyin Hüsameddin Yasar
Taşova net editörü Erhan Gündüz, Messenger kanalıyla, Toronto Üniversitesi kütüphanesinde bulunan Osmanlıca bir eserden ciltler halinde elektronik bir belge gönderdi. Gelişigüzel gözden geçirince anladım ki, belge Amasyalı Hüseyin Hüsameddin tarafından yazılan "Amasya Tarihi" adlı kitaptır. Birinci cilt, üçüncü cilt ve dördüncü ciltten oluşan elektronik belgeyi telefona kaydettim. İlk okuduğum cilt, dördüncü cilt olduğu için tanıtıma 4'üncü ciltten başlamak istedim. Evkaf dairesinde mütercim olarak görev yapan yazar Hüseyin Hüsameddin Efendi, herhalde Amasya ile alakalı bilgilere ulaştıkça böyle bir eseri yazmaya karar verdi; yahut kendini mecbur hissetti. Zira, böyle bir dairede çalışan ve merak eden birisi için ortam müsait olmalıydı. Yazarı saygı ve rahmetle yad ediyorum.
Şöyle:
Amasya Tarihi
Dördüncü cilt.
Muharriri: İstanbul Evkaf Müdüriyeti'nde Kuyud-ı Vakfiye Arabi mütercimi Amasyalı Abdizade Hüseyin Hüsameddin.
(Her hakkı mahfuzdur.)
İstanbul ---- Necmi İstikbal Matbaası
Sene: 1928
(1928 yılındaki basımın kaçıncı baskı olduğuna dair bilgi yok veya ben göremedim.)
Dördüncü cildin son sahifesinde "Toronto Üniversitesi Kütüphanesi. 26 Ağustos 1965" şeklinde bir mühür var.
Dördüncü cildin sonuna kısa bir not düşmüşler.
Demişler ki:
"Please do not remove cards or slips from this pocket University of Toronto Library."
Yani kendilerince kitabı koruma altına almışlar ve sürümün dışarı çıkarılmaması konusunda
uyarmışlar.
Birinci cildinde, yazar 438 sayfalık bir mukaddime ile eseri takdim ediyor. Üçüncü cilt ise 396 sayfa.
Bu eserin Amasya Belediyesi tarafından birkaç sene önce basıldığını biliyorum. Umarım ki Taşova Kütüphanesi'nde de bir takım bulunsun.
Kitaba "Besmele" ile başlamış; "Hamd" ve "Salat ü selam" ile devam etmiş. Kitabın aslından birebir okuduğumu yazmak istedim fakat biraz düşündükten sonra özet vermeyi uygun buldum. Belki ileriki zamanda, uygun bulursam müellifin kaleminden "Giriş" kısmından birkaç paragraf örnek verebilirim. Birinci ciltte eseri yazdığı veya ilk basım yapıldığı tarih bulunuyor: "Rumi 1327." Bu tarih miladi olarak 1911 yılına isabet ediyor.
Mukaddime kısmında Amasya Sancağı hakkında bilgi veriyor. 1911 yılından olmak üzere kısa bilgiler vermek istiyorum.
Amasya'nın kazaları:
-Lâdik
-Havza
-Köprü
-Hacıköyü
-Merzifon
-Mecitözü
"Şimdiki halde Sivas vilayetine merbuttur."
Tokat kazasına sancak statüsü verilmesiyle birlikte Erbaa kazası 1892 yılında Tokat Sancağı'na bağlandı. Zile de aynı halde.
"Amasya kazası; doğudan Ladik ve Erbaa, batıdan Mecitözü ve güneyden Tokat ve kuzeyden Havza, Merzifon ve Hacıköyü kazalarıyla mahdut olup Ezinepazarı, Akdağ, Hakâle, Geldiklân nâhiyelerini, yüz altmış kadar kurâyı hâvidir. Nüfus-ı mecmûası 68.000 raddesinde olup kaza merkezi Amasya beldesidir. Amasya beldesi şimdiki halde 53 mahallesi, 8.000 kadar hanesi, 37.000 kadar nüfûsu hâvidir."
Enver Seyhan 07 Nisan 2025
