Taşova'nın geçmişine ışık tutan köylerinden biri olan Çalkaya, yalnızca bugünkü nüfusu ve coğrafi konumuyla değil, eski adı, geçmişteki yerleşim düzeni ve tarihî kimliğiyle de araştırılmayı hak ediyor.

Köyün geçmişine ilişkin dikkat çekici ayrıntılardan biri, eski adının Hüvelenkaya olmasıdır. Ancak Çalkaya'nın ilk kimler tarafından kurulduğu, hangi ailelerin buraya yerleştiği ve yerleşimin hangi tarihte başladığı konusunda henüz kesin bir tarihî belgeye ulaşılamamıştır. Bu nedenle köyün geçmişini anlatırken belgelenmiş bilgilerle tarihî tahminleri birbirinden ayırmak gerekiyor.

 

 Çalkaya'nın ilk kuruluşu ve ilk yerleşenler kimlerdi?

Çalkaya'nın ilk kuruluş tarihini kesin olarak ortaya koyan bir belge henüz bulunmuyor. Özellikle köyün ilk sakinlerinin hangi Türk boyundan, aşiretten veya aileden geldiğini gösteren doğrulanmış bir kayıt mevcut değil.

Bununla birlikte Taşova ve çevresinin tarihine baktığımızda bölgenin çok eski dönemlerden itibaren yerleşime açık olduğu görülüyor.

Amasya ve Taşova çevresi tarih boyunca Hititler, Frigler, Kimmerler, Persler, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlıların hâkimiyetinde kalmıştır. Taşova'da yapılan arkeolojik yüzey araştırmalarında tarih öncesi dönemlere ve milattan önceki bin yıllara uzanan çok sayıda yerleşim alanı tespit edilmiştir. Ancak bu bulguların doğrudan Çalkaya'nın ilk yerleşimcilerini gösterdiğini söylemek mümkün değildir.

 

Köyün ilk sakinlerinin kimler olduğu konusunda kesin konuşabilmek için Osmanlı arşivleri, aile soy kayıtları, eski tapu belgeleri ve köydeki sözlü tarih anlatılarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

 Köyün eski adı: Hüvelenkaya

Çalkaya'nın tarihindeki en dikkat çekici bilgilerden biri eski adıdır.

Akademik çalışmalarda ve yerleşim yeri adları üzerine yapılan araştırmalarda köyün eski ismi Hüvelenkaya olarak geçmektedir.

Araştırmacı Bekir Başalan'ın Amasya'daki yerleşim yeri isim değişikliklerini ele aldığı çalışmada da Hüvelenkaya adı Çalkaya'nın eski ismi olarak belirtilmiştir.

İsim değişikliğinde eski adın sonundaki "kaya" kelimesi korunmuş, ilk bölümündeki "Hüvelen" ifadesi ise "Çal" olarak değiştirilmiştir.

Ancak Hüvelen kelimesinin hangi dilden geldiği, ne anlama geldiği ve neden değiştirildiği konusunda kesin bir açıklama bulunmamaktadır.

Köyün hem eski hem de yeni adında kaya kelimesinin bulunması, coğrafi yapısıyla bağlantılı bir isimlendirme ihtimalini akla getirse de bu konuda da kesin bir tarihî bilgi yoktur.

 

 Osmanlı döneminde Çalkaya var mıydı?

Çalkaya'nın geçmişini araştırırken karşılaşılan en önemli konulardan biri Osmanlı dönemine ait kayıtlardır.

1530 yılına ait Kanuni Sultan Süleyman döneminin muhasebe kayıtlarında Hüvelenkaya adına rastlanmamaktadır. Aynı şekilde 19. yüzyılın ilk yarısına ait Sonisa bölgesi nüfus sayımları ve temettuat defterlerinde de köyün adına ulaşılamamıştır.

Bu durum köyün o dönemlerde kesinlikle bulunmadığını kanıtlamaz. Küçük yerleşimlerin farklı adlarla kaydedilmiş olması, başka bir köye bağlı mezra olarak bulunması veya kayıtların günümüze ulaşmaması mümkündür.

Dolayısıyla Çalkaya'nın kuruluşunu Osmanlı döneminin belirli bir yılına bağlamak bugün için mümkün değildir.

 

 İnsanlar neden bu bölgeye yerleşmiş olabilir?

Çalkaya'nın ilk yerleşim nedenini açıklayan doğrudan bir tarihî belge bulunmasa da kırsal yerleşimlerin oluşumunda etkili olan bazı temel unsurlar üzerinden değerlendirme yapılabilir.

Geçmiş dönemlerde insanlar genellikle tarım yapabilecekleri, hayvanlarını otlatabilecekleri, su kaynaklarına ulaşabilecekleri ve barınabilecekleri alanları tercih ediyordu.

Taşova'nın dağlık ve kırsal kesimlerinde kurulan köylerde tarım ve hayvancılık, yerleşik hayatın devamlılığını sağlayan önemli geçim kaynakları arasında yer almıştır.

Çalkaya'nın kuruluşunda da tarıma elverişli araziler, hayvancılık imkânları ve doğal kaynaklara yakınlık gibi etkenlerin rol oynamış olması mümkündür. Ancak bunlar köye özel olarak belgelenmiş kuruluş nedenleri değil, tarihî ve coğrafi koşullara dayalı değerlendirmelerdir.

Çalkaya'da geçmişten günümüze yaşam

Çalkaya, günümüzde Taşova'nın küçük nüfuslu köylerinden biridir.

Köyün nüfus kayıtlarına bakıldığında yıllar içerisinde önemli bir değişim yaşanmadığı görülmektedir.

Yıl

Nüfus

2007

42

2010

40

2015

36

2020

40

2023

50

2024

47

2025

46

 

2007 yılından itibaren nüfusu 36 ile 50 kişi arasında değişen köyde, özellikle genç nüfusun eğitim, iş ve farklı yaşam imkânları nedeniyle büyük yerleşim merkezlerine yönelmesi, nüfusun düşük seviyelerde kalmasının muhtemel nedenlerinden biridir.

Köy yaşamında geçmişte olduğu gibi kırsal hayatın gelenekleri, aile bağları ve toprağa bağlı yaşam kültürü önemini korumaktadır.

Çalkaya'nın tarihindeki bilinmeyenler

Çalkaya'nın tarihini diğer Taşova köyleriyle karşılaştırdığımızda önemli bir eksiklik göze çarpıyor: Köyün kuruluşuna, ilk ailelerine ve eski yaşam biçimine ilişkin yazılı kaynaklar oldukça sınırlı.

Özellikle şu soruların cevaplanması köy tarihine önemli katkı sağlayacaktır:

  • Hüvelenkaya'ya ilk yerleşen aileler kimlerdi?
  • Bu aileler başka hangi köylerden veya bölgelerden gelmişti?
  • Köyde daha önce farklı bir topluluk yaşamış mıydı?
  • Hüvelenkaya adı hangi tarihten itibaren kullanılmaya başlandı?
  • Çalkaya ismi hangi tarihte resmî olarak kabul edildi?
  • Köyün eski mezarlığında geçmiş dönemlere ait hangi izler bulunuyor?

Bu soruların cevapları, köyün geçmişini daha somut bilgilerle ortaya koyabilir.

Geçmişten günümüze Çalkaya

Bugün Çalkaya, nüfusu azalmış olsa da geçmişini ve köy kültürünü yaşatmaya devam eden Taşova yerleşimlerinden biridir.

Eski adı Hüvelenkaya olan köyün tarihî geçmişi henüz bütün yönleriyle aydınlatılmış değildir. İlk yerleşen ailelerin kim olduğu, nereden geldikleri ve köyün hangi şartlarda kurulduğu gibi konular araştırılmayı beklemektedir.

Bir köyün tarihi yalnızca eski belgelerden ibaret değildir. O köyde doğup büyüyen insanların hafızasında saklanan hatıralar, aile büyüklerinden aktarılan bilgiler, eski evler, mezar taşları ve yer adları da geçmişin önemli parçalarıdır.

Çalkaya'nın gerçek tarihini ortaya çıkarmak için bugün yaşayan büyüklerin anlattıkları, belki de henüz gün yüzüne çıkmamış en değerli tarihî kaynak olacaktır.