Boraboy Köyü'nün 750 Yıllık Tarihi: Göçebe Yaşamdan Doğal Güzelliğiyle Tanınan Bir Yerleşime

Boraboy'un ilk yerleşim tarihi

Boraboy'un tarihi, yalnızca Cumhuriyet dönemine değil, Anadolu'nun eski medeniyetlerine kadar uzanmaktadır. Köyün çevresinde yapılan araştırmalarda Roma dönemine ait yerleşim izlerine, eski yapı kalıntılarına ve kale kalıntılarına ilişkin bilgilere rastlanmıştır.

Boraboy Eğitim Kültür ve Dayanışma Derneğinin tarihçesinde, köyün kuzeydoğusundaki Kızıltaşdibi mevkisinde eski yerleşim izlerinin, Güvere mevkisinde ise kilise kalıntılarının bulunduğu aktarılmaktadır. Ayrıca bölgede Roma dönemine ait bir kalenin varlığından da söz edilmektedir.

Bu bulgular, Boraboy ve çevresinin Türklerin Anadolu'ya gelişinden çok daha önce de yerleşim alanı olarak kullanılmış olabileceğini göstermektedir.

Türklerin bölgeye yerleşmesi ise Malazgirt Zaferi sonrasındaki dönemlere dayandırılmaktadır.

1257 tarihli vakfiyede Boraboy adı geçiyor

Boraboy'un tarihini önemli kılan en dikkat çekici belgelerden biri, 1257 yılında düzenlenen Seyyid Nureddin Alparslan Vakfiyesi'dir.

Söz konusu tarihî belgede Boraboy adının geçmesi, yerleşimin en az 750 yılı aşkın bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Aynı belgede Sepetli, Zuday, Tekelüze ve Haddadi gibi çevredeki eski yerleşimlerin de adları bulunmaktadır.

Bu kayıt, Boraboy'un Orta Çağ'da bölgede varlığını sürdüren yerleşimlerden biri olduğunu göstermesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

Boraboy'a ilk yerleşen aileler nereden geldi?

Boraboy'un kuruluşuyla ilgili anlatılan yerel tarih hikâyeleri, köyün ilk sakinlerinin göçebe bir yaşam sürdüğünü göstermektedir.

Yerel tarih kaynaklarına göre bugünkü yerleşim alanının yaklaşık 2 kilometre güneyinde bulunan Bostan Deresi mevkisi, ilk gelen toplulukların kışlak olarak kullandığı alanlardan biriydi. Aileler burada çadırlar kurarak hayvancılıkla uğraşıyor, mevsimlere göre yaşamlarını sürdürüyorlardı.

Anlatılan rivayete göre fırtınalı, yani yöre tabiriyle boralı bir günde hayvanlar kaçarak rüzgârdan korunaklı bir vadiye sığınmıştı. Hayvanlarını aramaya çıkan aileler, vadinin korunaklı yapısını beğenerek buraya yerleşmeye karar verdi.

Vadi tabanının bataklık olması nedeniyle yerleşim için kuzey yamaç tercih edildi. Böylece bugünkü Gültepe Mahallesi'nin bulunduğu bölgede ilk yerleşim şekillenmeye başladı.

Boraboy'a ilk yerleşen aileler arasında Deli Mehmetler, Mustafa Beyler ve İmamoğulları sayılmaktadır. Bu ailelerin Bağdat bölgesinden geldikleri aktarılmaktadır.

Daha sonraki dönemlerde ise Türkmenistan'dan Gölgeciler, Kışlacık'tan Kışlacıklılar, Karaartal'dan Demirciler, Musul'dan Musuloğulları ve Bağdat'tan Karacalar ailelerinin bölgeye yerleştiği belirtilmektedir.

Bu bilgiler, Boraboy'un farklı bölgelerden gelen ailelerin bir araya gelmesiyle büyüyen bir yerleşim olduğunu ortaya koymaktadır.

Osmanlı döneminde Boraboy

Boraboy'un tarihî geçmişi Osmanlı döneminde de devam etmiştir. Yerleşim, Osmanlı arşiv kayıtlarında farklı dönemlerde Borabay adıyla da anılmıştır.

1831 yılı nüfus sayımında Boraboy'da 103 kişinin yaşadığı bilgisi bulunmaktadır. 1844-1845 yıllarına ait temettuat defterlerinde ise Borabay adıyla 79 hane kayıtlıdır.

Bu kayıtlar, Boraboy'un Osmanlı döneminde de belirli bir nüfusa ve yerleşik köy düzenine sahip olduğunu göstermektedir.

Zaman içerisinde göçebe yaşamın yerini kalıcı yerleşim almış, aileler evler, tarlalar, bağlar ve bahçeler edinerek tarımsal üretime yönelmiştir. Hayvancılık da uzun yıllar köy ekonomisinin temel unsurlarından biri olmuştur.

Cumhuriyet döneminde Boraboy'un idari değişimi

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Boraboy, Tokat'ın Erbaa ilçesine bağlı yerleşimler arasında bulunuyordu. Yemişenbükü'nün Taşova adıyla ilçe statüsü kazanmasının ardından Boraboy da Taşova'ya bağlandı.

24 Aralık 1952 tarihli 5996 sayılı kanunla Taşova'nın Amasya iline bağlanması sonucunda Boraboy da Amasya'nın Taşova ilçesi sınırları içerisinde yer aldı.

Boraboy'un yakın tarihindeki en dikkat çekici değişimlerden biri ise köyün adında yaşandı.

1960'lı yıllarda gerçekleştirilen köy adlarını Türkçeleştirme çalışmaları kapsamında Boraboy'un adı Gölbeyli olarak değiştirildi. Ancak Boraboy ismi, bölgenin tarihî kimliği ve özellikle Boraboy Gölü ile özdeşleşmiş olması nedeniyle halk tarafından yaşatılmaya devam etti.

1994 yılında eski ismin yeniden kullanılması için girişimler başlatıldı. 30 Mart 1995 tarihinde alınan kararla Gölbeyli adı yeniden Boraboy olarak değiştirildi. Karar, 3 Mayıs 1995 tarihli ve 22276 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Böylece Boraboy, tarihî ismine yeniden kavuşmuş oldu.

Boraboy'un belde olduğu yıllar ve yeniden köye dönüşü

Boraboy, Cumhuriyet döneminde nüfusunun artmasıyla birlikte önemli bir idari gelişim yaşadı.

1970 nüfus sayımında 2 bin 583 kişiye ulaşan yerleşimde 1971 yılında belediye teşkilatı kurulduğuna ilişkin yerel tarih kaydı bulunmaktadır. Bazı kaynaklarda belediye teşkilatının kuruluş yılı 1975 olarak da aktarılmaktadır.

1990 yılında Boraboy Deresi esas alınarak yerleşim iki mahalleye ayrıldı. Derenin kuzeyinde Bahçelievler, güneyinde ise Yakakent Mahallesi oluşturuldu.

Ancak ilerleyen yıllarda nüfusun azalması ve belde belediyeleri için aranan nüfus şartının karşılanamaması nedeniyle Boraboy Belediyesi kapatıldı. 2013-2014 dönemindeki idari düzenlemelerle Boraboy yeniden köy statüsüne geçti.

Bugün Boraboy, Taşova ilçesine bağlı köy kimliğiyle varlığını sürdürmektedir.

Boraboy'da geçmişten günümüze geçim kaynakları

Boraboy'un ekonomik ve sosyal yaşamı, geçmişten günümüze büyük ölçüde doğayla iç içe şekillenmiştir.

İlk yerleşim dönemlerinde hayvancılık ön plandaydı. Göçebe yaşam süren aileler küçükbaş ve büyükbaş hayvan yetiştiriyor, mevsimlere göre yaylak ve kışlak arasında hareket ediyordu.

Zamanla yerleşik hayata geçilmesiyle tarım da önemli bir geçim kaynağı hâline geldi.

Köy halkı uzun yıllar boyunca:

gibi faaliyetlerle geçimini sağladı.

Boraboy'un çevresindeki ormanlık alanlarda sarıçam, kayın, meşe ve gürgen ağaçları bulunmaktadır. Bu doğal zenginlik, köyün hem ekonomik hem de kültürel yaşamında önemli bir yere sahiptir.

Ancak zamanla eğitim, iş ve daha iyi yaşam koşulları arayışıyla büyük şehirlere göç yaşandı. Tarımda makineleşme, kırsal nüfusun azalması ve ekonomik imkânların değişmesi de bu süreci hızlandırdı.

Boraboy'un geçmiş nüfus kayıtları da bu değişimi açıkça ortaya koymaktadır.

Boraboy Gölü: Köyün dünyaya açılan doğal mirası

Boraboy denildiğinde akla gelen en önemli doğal güzelliklerin başında hiç şüphesiz Boraboy Gölü gelmektedir.

Taşova'nın doğal zenginlikleri arasında özel bir yere sahip olan göl, ormanlarla çevrili konumu, temiz havası ve etkileyici manzarasıyla bölgenin önemli turizm noktalarından biridir.

Boraboy Gölü'nün oluşumu hakkında geçmişte krater gölü olduğu yönünde bilgiler verilmiş olsa da bilimsel araştırmalar gölün bir heyelan set gölü olduğunu ortaya koymaktadır.

Kaleboynu Tepesi ve çevresindeki kütlenin eğim yönünde hareket ederek Çatağın Deresi'nin yatağını kapatması sonucunda oluşan göl, zaman içerisinde doğal bir güzelliğe dönüşmüştür.

Gölün çevresindeki ormanlık alanlar, doğal yaşam ve bitki örtüsü açısından da önemli bir zenginlik oluşturmaktadır.

Bugün Boraboy Gölü yalnızca köyün değil, Taşova'nın ve Amasya'nın da tanıtımında önemli rol oynamaktadır. Her yıl farklı şehirlerden gelen ziyaretçiler, doğayla baş başa vakit geçirmek, fotoğraf çekmek ve bölgenin eşsiz manzarasını görmek için burayı ziyaret etmektedir.

Boraboy'un nüfusundaki değişim

Boraboy'un geçmişten günümüze yaşadığı değişimin en önemli göstergelerinden biri nüfus hareketleridir.

Tarihî nüfus kayıtları, köyün özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren önemli bir nüfus artışı yaşadığını, ilerleyen yıllarda ise kırsaldan kentlere göç nedeniyle nüfusunun azaldığını göstermektedir.

Yıl

Nüfus

1935

1.153

1940

1.143

1955

1.548

1965

1.867

1975

2.361

1985

2.540

1990

1.763

2007

1.094

2012

824

2016

740

2018

748

Kaynak: DİE ve TÜİK verilerine dayandırılarak yayımlanan Boraboy tarihçesi. 2000 yılı için kaynakta 3.202 kişi bilgisi de yer almaktadır; bu sıra dışı artışın karşılaştırmalı değerlendirilmesi için orijinal nüfus kayıtlarının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Boraboy'un kültürel mirası ve unutulmaya yüz tutan gelenekleri

Boraboy'un tarihî zenginliği yalnızca eski yerleşim alanları ve doğal güzelliklerinden ibaret değildir. Köyün kendine özgü konuşma biçimi, gelenekleri, aile yapısı ve geçmişten günümüze taşınan yaşam kültürü de önemli bir miras oluşturmaktadır.

Özellikle yaşlı kuşakların kullandığı yöresel kelimeler, günlük konuşma biçimleri ve geleneksel yaşamda kullanılan araç gereç isimleri Boraboy'un kültürel kimliğini yansıtmaktadır.

Geçmişte imece usulü yapılan tarım çalışmaları, komşuluk ilişkileri, düğünler, bayramlar ve köy dayanışması sosyal hayatın temel parçaları arasındaydı.

Bugün bu geleneklerin bir bölümü değişen yaşam koşullarıyla birlikte geride kalırken, geçmişi bilen yaşlıların anlattıkları Boraboy'un tarihî hafızasının korunması açısından büyük önem taşımaktadır.

Geçmişten geleceğe Boraboy

Boraboy, 750 yılı aşkın yazılı geçmişi, farklı dönemlerde yaşadığı idari değişimler, göçlerle şekillenen aile yapısı, tarım ve hayvancılığa dayanan geleneksel ekonomisiyle Taşova'nın tarihî açıdan önemli yerleşimlerinden biridir.

Bir zamanlar Bostan Deresi çevresinde çadır hayatı yaşayan ailelerin kurduğu yerleşim, yüzyıllar içerisinde büyüyerek bugünkü kimliğine ulaşmıştır.

Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e, Gölbeyli adını aldığı yıllardan yeniden Boraboy ismine kavuştuğu döneme kadar birçok değişim yaşayan köy, bugün doğal güzelliği Boraboy Gölü ile tanınmaktadır.

Boraboy'un hikâyesi aslında yalnızca bir köyün kuruluş hikâyesi değildir. Aynı zamanda Anadolu'da göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçişin, ailelerin yurt edinme mücadelesinin, geleneklerin ve zaman içerisinde değişen kırsal yaşamın da bir örneğidir.

Boraboy, geçmişinden aldığı güçle bugün de Taşova'nın tarihî ve doğal mirasları arasındaki yerini korumaya devam ediyor.